به دنبال چراغی

این روزها بخشی از خواندنی هایم با اندیشه غرب سر و کار دارد و بخشی دیگر با اندیشه های بزرگان همیشه پر افتخاری چون نائینی و آخوند خراسانی .ما را هر کار هم بکنند دست آخر پایمان در گل سنت باقی مانده و البته چه  سنت پر شکوهی ،اگر شناخته شود و از ظرفیت های آن برای پیش رفتن استفاده شود. چنانکه “نائینی” چنین کرد در قامت “مرجعیت” و نامش را با “مشروطه ” گره زد به نیکی.به گمانم تاریخ این چند دهه ما بیانگر آن است که دفاع از راههای نو شدن از پایگاه سنت نتایجی بس بهتر داشته نسبت به اندیشه هایی که به دنبال گسست از سنت و فرو غلتیدن در دامان اندیشه های مدرن بوده اند بی آنکه نسبتی برقرار کنند میان آندو . باری ! جد و جهد آنان هم در جای خود ارزشمند است هر چند ناموفق .

بزرگداشت مناسبتهای مذهبی  احیا می کند سنت ها را .که یادمان نرود در کجای جغرافیای این جهان ایستاده ایم و چه داریم و به دنبال چه هستیم .برای من _بی آنکه بخواهم به انتخابهای متفاوت دیگران تعرضی کنم _بودن در چنین مراسمی لذتبخش بوده . نوعی احساس هویت می کنم .به گمانم این سومین سالی بود که در مجلس آقای وحید بودم .وارد خانه مراجع که می شوی بوی سنت را به خوبی می توانی بفهمی . “مرجعیت” که خواهی نخواهی نقطه آغاز تمام تحولات تاریخ معاصرمان بوده .در هر یک ازتحولات تاریخ معاصرمان که انگشت بگذاری کمرنگ یا پر رنگ رد پای “مرجعیت” را خواهی دید .آقای وحید را که می بینم برایم سنت از قبل عزیز تر می شود و باور می کنم که می شود با این سنتها زندگی کرد و نو شد بی آنکه بخواهیم تمام قد در مقابل اندیشه های البته قابل احترام غرب سر خم کنیم .باورم می شود که ما هم حرفی برای گفتن داریم و می شود در بده بستان با اندیشه غرب خود را جلو ببریم . بی آنکه اندیشه های قابل احترام غرب را انکار کنیم یا در مقابلشان خود را تحقیر کنیم .

به نظرم سه سال پیش بود که آقای وحید از مردم خواست که بیایند برای بزرگداشت روز شهادت امام صادق(ع) .امروز با سه سال پیش قابل مقایسه نبود .جمعیت موج می زد به هر کجا که نگاه می کردی .وقتی خودم را در مقابل این “جمعیت” می دیدم دیگر “فردیت ” رنگی نداشت و داشت . همه فردیت خود را برداشته بودند و به میان “جمع” آورده بودند .کسی خود را برتر از دیگری نمی دانست . همه آمده بودند بی آنکه در میان این جمع، غایبان فراموش شده باشند . اینجا جای تک تک غایبان خالی نگه داشته شد و دعا کردند برایشان .کسی به آمدنش مغرور نبود و احساس آسمانی بودن نداشت که آمده بودند برای اعتراف به خطا کار بودن . برای عذر تقصیر . بابت فراموشی سنت !

آنجا آفتابی داشت که به همه یکسان می تابید و صاحب مجلس که در انتهایی ترین نقطه بی هیچ تفاوتی نشسته بود .مجلسی که صدر و ذیلش به سختی قابل تشخیص بود . لاریجانی (رئیس مجلس) هم که آمد یکی بود مثل همه .می شد لحظاتی را احساس کنی که “انسان” چگونه تکریم می شود و عزیز نگه داشته می شود و چگونه از سوی دیگر خود را در مقابل دنیایی بالاتر هیچ احساس می کند. هیچ !آنجا فرد و جمع و خود و دیگری همه در آمیخته بودند .مرزها ویران شده بود همه !

این سنت دوست داشتنی ظرفیت هایی دارد حتی برای آنان که “انتخاب” روش من و ما را نمی خواهند و یا دوست ندارند .توان آنرا دارد که انتخابها و سبکهای متفاوت را تحمل کند و مدارا !  اگر بشناسیم .

سنت ها ما را آشتی می دهند با هویتمان . با خودمان !

هیچ وقت انتظار نداشتم از تلویزیون و مخصوصا بخش”اخبار” تلویزیون و یا کلا صدا و سیما اخباری بشنوم که مطمئن باشم حداقل با نگاه ایدئولوژیک نیستن .صدا وسیما ایدئولوژی زده بوده، هست و خواهد بود .با همه این اوصاف اما انتظار نداشتم در مورد خبرهایی که حتی به خود ما هم مربوط میشه تا این حد غیر حرفه ای برخورد بشه مثه بحران اخیر مالی تو آمریکا .

***

“بحران” هیچ وقت مساله بدی نبوده تو غرب . اصولا به بحران به عنوان مساله ای که طرف مثبت داره و می تونه تبدیل به فرصت بشه نگاه می شه.تو ایران اما وقتی صحبت از “بحران” می شه ذهنها معطوف به وجه منفی اون می شه .اساسا برای خیلی از مسئولین فعلی “بحران” بار منفی داره تا مثبت .

بار اولی نیست که اقتصاد بازار آزاد دچار بحران می شه .مارکسیست ها معتقدن تاریخ سرمایه داری حاکی از یه سیکل دائمی فراز و فرود در نظام سرمایه داری ه.خیلی بیراه هم نمی گن . نظام سرمایه داری بارها و بارها دچار بحران شده و البته از بحران استقبال کرده و با “عقلانیت” نهفته در سرمایه داری به دنبال رفع اون رفته و تا امروز هم موفق بوده و به نظرم جز این هم نباید انتظار داشت .ویژگی بزرگ و قابل احترام سرمایه داری توجه کردن به انتقادها برای ترمیم خودش بوده . کدوم طرفدار اقتصاد آزاد  امروز می تونه قدردان نظریات انتقادی مارکسیسم نباشه ؟!

بحران بزرگ 1929 بدون شک بزرگترین بحرانی ه که نظام سرمایه داری تا به حال از سر گذرونده . قضیه خیلی ساده اتفاق افتاد.بارندگی زیاد شد و محصولات کشاورزی در 1929 رو به افزایش گذاشتند.عرضه زیاد شد و براساس قاعده عرضه و تقاضا قیمتها کاهش پیدا کرد و بالتبع اون کشاورزها نتونستن وامهای خودشونو بازپرداخت کنن و بحران به سیستم بانکی کشیده شد.ناتوانی سیستم بانکی برای ارائه تسهیلات به بخش واقعی اقتصاد یعنی تولید و گسترده شدن بحران و…تا رسیدن به رکود بزرگی که دنیا رو در خودش فرو برد!تا این زمان نظریات کلاسیک اقتصاد که جملگی به “آدام اسمیت ” برمی گشتن اجازه دخالت دولت رو نمی دادن .این بحران اما باعث تولید نظریاتی شد که برجسته ترین اونها نظریه “کینز” بود که به نوعی اجازه دخالت دولت رو در مواقع بحرانی می داد .در واقع این بحران فرصتی شد برای تامل بیشتر و پدید آمدن نظریات کینزی.

بعد از بحران 1929 که تا 1932 به درازا کشیده شد بحرانهای دیگه ای مثه بحران انرژی دهه 1970 در نظام سرمایه داری به وجود اومد که البته خیلی گسترده نشد . بحران امروز آمریکا هم در جهانی که کشورها به شکل فزاینده ای به هم وابسته شدن محک و آزمایش دیگری است برای نظام سرمایه داری و عقلانیت . بحران از بازار مسکن آمریکا شروع شد .موسسات مالی کوچک آمریکا پنچ شش سال پیش شروع کردن به وام دادن برای مسکن حتی تا صد در صد قیمت اون .سرمایه داران کشورهای دیگه هم در دنیای به هم وابسته امروز وقتی دیدن بازار مسکن آمریکا بازار پر رونقی ه به سمت سرمایه گذاری تو این بازار رفتن . در طی چند سال و با ساخت و سازهای معتنابهی بازار مسکن آمریکا اشباع شد و عرضه بر تقاضا پیشی گرفت که باعث سقوط قیمتها شد . موقع سر رسید بازپرداخت وامها که رسید، کسایی که وام گرفته بودن توان بازپرداخت نداشتن. و از طرف دیگه قیمت خونه هم که در رهن اون موسسه بود سقوط کرده بود و حتی اگه اون خونه فروخته می شد باز هم قیمت فروش اون به اندازه وامهای پرداخت شده نبودن . ظاهرا این موسسات کوچک این وامها رو در یه پکیج اعتباری به بانکها و موسسات بزرگتر واگذار کرده بودن که این جوری اونا هم وارد بحران می شن چون این وامها در بخش مطالبات لاوصول اونا قرار می گیره و طبیعتا زیان نشون می دن . وقتی این اتفاق می افته مردم از ترس ورشکست شدن این موسسات و دود شدن سپرده هاشون  از طرفی هجوم می یارن برای گرفتن پولهاشون و طبیعتا با این اتفاق سهام این موسسات به شدت در بازار بورس سقوط می کنه .این در حالی ه که بخش مهمی از خریداران سهام تو بورس نیویورک موسسات اروپایی و سایر کشورها هستن . پس بحران به بقیه هم سرایت می کنه .”طرح نجات” رو کنگره آمریکا تصویب می کنه . قرار می شه 700 میلیارد دلار به موسسات مالی کمک بشه تا از ورشکستگی نجات پیدا کنن و مردم هم نسبت به تضمین سپرده هاشون مطمئن بشن تا برای گرفتنشون هجوم نبرن تا بازار آرامش خودشو به دست بیاره و ادامه ماجرا…که به نظرم نهایتا اجازه داده نمیشه این بحران مثه 1929 وارد بخش واقعی یعنی تولید بشه . هر چند باید صبر کرد و همه چیز بستگی به این داره که آرامش به بازارهای مالی بر می گرده و مردم احساس مثبتی نسبت به آینده پیدا می کنن یا نه؟!

قصد توضیح این بحران رو نداشتم .حالا بیاید فرض کنیم این بشکن بشکنی که مسئولین ایران راه انداختن و ندای سقوط آمریکا و نظام سرمایه داری رو می دن درست باشه و فرض کنیم این بحران به زودی وارد بخش واقعی اقتصاد بشه . ببینیم چه اتفاقی می افته . اقتصاد آمریکا یک سوم ثروت کل دنیا رو تولید می کنه . مردم آمریکا هم با این سطح بالای درآمد شدیدا اهل مصرف کردن هستن طوری که رقمی در حدود 60 میلیارد دلار فقط در شب کریسمس مردم آمریکا خرید می کنن. حالا اگه یه همچین اقتصاد معظمی دچار رکود بشه کشورهای دیگه که بزرگترین بازارشون بازار آمریکاس چه بلایی به سرشون می یاد ؟ مثلا همین چین !300 میلیارد دلار صادرات به آمریکا داره که در صورت وقوع رکود باید فاتحه خودشو بخونه و به خاطر پایین رفتن مصرف تو آمریکا هزاران کارگاه و کارخونه ت چین ورشکست می شن و میلیونها چینی از کار اخراج خواهند شد .بریم سراغ ایران خودمون .اقتصاد ایران که قربونش برم جز به مدد کمکهای نفتی و در شرایط عادی هیچ حرفی برای گفتن نداره . تنها کانال ارتباطی ما واقتصاد جهانی نفت ماس . حالا اگه آمریکا و کشورهای صنعتی وارد رکودبشن چه اتفاقی می افته ؟ مسلمه که تقاضای نفت به شدت پایین می ره و قیمت نفت هم سقوط آزاد می کنه . تو این چند سال هم قربونش برم به برکت دولت ظالم نهم به شدت وابسته به درآمدهای بالای نفتی شدیم .اون حساب ذخیره ارزی رو که این دولت ظالم ناک اوتش کرد برای یه همچین روزهایی درست شده بود. اگه این حساب این جوری که به نظر می رسه چوب حراج بهش زده باشن با سقوط قیمت نفت دولت و مردم ایران بعد از یه مدت که ته مونده های اون هم ته کشید باید رو به قبله بخوابن تا ببینن چه خاکی به روشون ریخته می شه .به همین سادگی .

مثل معروفی است این : اقتصاد آمریکا اگه عطسه بکنه بقیه سرما می خورن .

***

حالا صدا و سیما می تونه با خیال راحت خیلی راحت ها ! بر طبل شادی بکوبه و حرکات موزون به نمایش بذاره .بیچاره مردمی که ساده لوحانه بیننده شوهای تبلیغاتی ه امثال آقای رئیس جمهور هستن .

در انتها اظهار فضل یکی از اکابر و شیفتگان خدمت !! که در دهه هشتم عمر هم دست از  خدمت مردم رسیدن بر نمی داره :

جنتی:از آشفتگی اقتصاد آمریکا خوشحالیم

__________________________________________________________________

کاریکاتور:نیک آهنگ کوثر